Komisja ds. Dzieci i Młodzieży 26II26

Stworzyłam zasady działania telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111, pracowałam jako jego koordynatorka i konsultantka. Numer 116 111 powtórzyłam miliony razy, by każda młoda osoba w potrzebie wiedziała, gdzie  zadzwonić by porozmawiać z bezpiecznym, nieoceniającym dorosłym. Stworzyłam i pracowałam w telefonie dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci, gdzie wspierałam rodziców w poszukiwaniu pomocy dla dzieci i ich samych, a także wspierałam nauczycieli w podejmowaniu mądrych działań pomocowych na rzecz uczniów.

W latach 2021-25 byłam ekspertką biura ds. zapobiegania zachowaniom samobójczym, gdzie m.in. opracowałam Standardy postępowania dla szkolnych specjalistów dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej oraz w żałobie po śmierci samobójczej. W 18 miesięcy wyposażyłam ponad 15 tysięcy szkolnych specjalistów w narzędzia do wdrażania Standardów w szkołach.

Pracuję w serwisie „Życie warte jest rozmowy” świadcząc pomoc online tym, którzy są w tak głębokich kryzysach, że nie mogą się odezwać. Są wśród nich również dzieci, które doświadczyły przemocy rówieśniczej.

Pracuję w szkole, bo jak powiedziałam podczas naszego pierwszego spotkania podsekretarz Stanu w MEN Pani Paulinie Piechnie - Więckiewicz – nie marzę o bezpiecznej szkole, tylko ją tworzę.

Jestem, obok Moniki Rudnickiej i Anety Sygneckiej, współautorką 5-etapowej szkolnej procedury reagowania w sytuacji przemocy rówieśniczej, a razem z Jolantą Palmą stworzyłam Zasadę 4 x Z, która wyjaśnia jak stosować pierwszą pomoc emocjonalną.

Nie mówię tego, by chwalić się doświadczeniem zawodowowym, ale po to by jasno pokazać, że dobrze znam sytuację, z którą się mierzymy.

Dziś nie przyszłam mówić o problemie. Przyszłam rozmawiać o rozwiązaniach.

Problem przemocy rówieśniczej jest jednym z najlepiej opisanych zjawisk społecznych. Wiemy jakie są jego uwarunkowania i konsekwencje.

Mamy badania.

Mamy programy profilaktyczne oparte na dowodach naukowych.

Mamy rodziców, którzy walczą o swoje dzieci.

Mamy rosnącą liczbę szkolnych specjalistów.

Mamy działania MEN, MC, MRPIPS, Rzeczniczki Praw Dziecka, IBE, ORE i NASK.

Mamy Standardy Ochrony Małoletnich.

Mamy reformę systemu edukacji.

Mamy programy profilaktyczno-wychowawcze w każdej szkole.

Mamy rozwijający się model opieki środowiskowej w psychiatrii.

Mamy fantastyczne działania organizacji pozarządowych – tych największych, ogólnopolskich zebranych na dzisiejszej Komisji i tysięcy działających lokalnie.

Mamy linie pomocowe.

Mamy otwarte konkursy ofert.

Mamy kampanie społeczne.

Mamy tysiące interwencji realizowanych codziennie w szkołach.

Mamy ludzi.

Mamy wiedzę.

Mamy wolę zmiany.

Dlaczego więc, skoro jest tak dobrze, to jednak jest tak źle?

Bo obok wiedzy, badań, wysokoewaluowanych działań mamy także:

I. CHAOS NARRACYJNY I SPOŁECZNY

Wielogłos oparty na źle rozumianej wolności słowa – sytuację, w której poziom pewności wypowiedzi bywa odwrotnie proporcjonalny do poziomu wiedzy

Społeczną zgodę na debatę zamiast działania:

– niekończące się spory o definicje

– poszukiwanie winnych zamiast rozwiązań

– tkanka społeczna przesycona przemocą

– unieważnianie cierpienia, ponieważ doświadczają go dzieci.

Mamy rozproszenie odpowiedzialności i relatywizację problemu

II. RODZICÓW POZOSTAWIONYCH BEZ NARZĘDZI

– reagujących lękiem

– reagujących wycofaniem i ucieczką

– blokujących interwencje pomocowe szkoły

III. SZKOŁĘ BEZ SPÓJNYCH RAM SYSTEMOWYCH W KONTEKŚCIE ZAPOBIEGANIA PRZEMOCY RÓWIEŚNICZEJ I DBANIA O DOBROSTAN UCZNIÓW

Brakuje jednolitych standardów postępowania i procedur, które wyjaśniałyby kiedy, kto, dla kogo i co robi, również poza systemem oświaty

Mamy przemęczonych nauczycieli, nieprzygotowanych w toku studiów do zapobiegania przemocy i udzielania pierwszej pomocy emocjonalnej

Mamy niewystarczającą współpracę systemu oświaty  i systemu ochrony zdrowia. 

Mamy medykalizację szkoły.

IV. POZORNE LUB NIESKUTECZNE ROZWIĄZANIA

Mamy dobre intencje, a złą profilaktykę:

– masowe działania profilaktyczne adresowane do setek uczniów na raz są wciąż realizowane i promowane, mimo istniejących od dziesiątek lat dowodów naukowych wskazujących na ich nieskuteczność

– programy uniemożliwiające realną interwencję szkoły i odsuwające dziecko od bezpośredniego kontaktu ze specjalistą przez promocję anonimowych zgłoszeń przemocy w placówkach oświatowych,

– szkolenia na których nauczyciele dowiadują się, że w działaniach profilaktycznych powinni sięgać po techniki terapeutyczne

Mamy działania, które dają poczucie reakcji, ale nie zmieniają skali zjawiska.

V. PRZESTRZEŃ CYFROWĄ PRZESYCONĄ PRZEMOCĄ

– mamy algorytm ułatwiające dostęp do treści promujących przemoc, samookaleczenia, zaburzenia odżywiania, jednocześnie blokujące dostęp do treści pomocowych

– mamy debatę o wieku dostępu do pornografii, obrazów przemocy, śmierci czy podżegania do samobójstwa, zamiast systemowych rozwiązań wobec treści, które bez względu na wiek odbiorców są szkodliwe

VI. BIERNOŚĆ I PRZERZUCANIE ODPOWIEDZIALNOŚCI NA DZIECI

Mamy dzieci – świadków przemocy

– którzy biorą na siebie zbyt dużo, nie ujawniając przypadków przemocy rówieśniczej dorosłym

– którzy nie reagują, bo to „nie ich sprawa”

– którzy nie reagują z lęku, że staną się ofiarami

Mamy obwinianie ofiar

– bo „sam się prosił”

– bo „może się bronić”

– bo „jest irytujący”

– bo „dobrze się uczy, to więc normalne, że będzie ofiarą”

Mamy dorosłych, którzy z lęku i niewiedzy wspierają takie postawy.

_______________________________________________________________________

Nie mamy wieloletniej i wielowymiarowej strategii przeciwdziałania przemocy rówieśniczej.

Nie mamy wystarczającej koordynacji działań.

Nie mamy jednego miejsca odpowiedzialności.

Nie mamy spójnego systemu. I nigdy go nie mieliśmy.

Działamy silosowo. A ze wszystkich badań wiemy, że silosowe podejście nie jest efektywne.

Dlatego jestem tu dziś, by budować system.

System oparty na trzech filarach:

Pierwszy filar to rodzice.

Rodzice są najważniejszym czynnikiem ochronnym w życiu dzieci. To oni, od wczesnych lat życia dzieci mogą wspierać ich odporność psychiczną, mogą być pierwszymi interwentami w sytuacji zauważenia problemu. Dziś często są pozostawieni sami sobie. Otwarcie proszą - również na komisjach – o system, przejrzyste procedury, edukację, o wsparcie.

Potrzebujemy powszechnego, systemowego programu edukacyjnego adresowanego do rodziców: jak wspierać odporność psychiczną, jak zapobiegać i jak rozpoznawać problemy w życiu dziecka, jak reagować, jak współpracować ze szkołą i z systemem ochrony zdrowia.

Drugi filar to standardy.

Każda szkoła w Polsce powinna działać według jednolitych, opartych na dowodach naukowych  Standardach postępowania dotyczących zapobiegania i reagowania na sytuacje trudne, w tym zapobiegania i reagowania na przemoc rówieśniczą. Brak jasnych standardów, również w innych grupach zawodowych powoduje, że szkoła dźwiga więcej, niż powinna.

Trzeci filar to kompetencje.

Przygotowanie konkretnych grup zawodowych do zapobiegania i reagowania na problemy dotyczące dzieci i młodzieży, w tym na przemoc rówieśniczą, to kwestia kluczowa. Rozwijanie umiejętności świadczenia pierwszej pomocy emocjonalnej musi być elementem systemowym, a nie fakultatywnym szkoleniem.

Aby system działał, potrzebuje koordynacji

Potrzebujemy międzyresortowej odpowiedzialności i wieloletniej strategii, która przetrwa zmiany polityczne.

Dlatego apeluję do Prezesa Rady Ministrów o powołanie Pełnomocnika Rządu ds. Bezpieczeństwa Dzieci i Młodzieży oraz o rozpoczęcie prac nad wieloletnią, multisektorową strategią bezpieczeństwa dzieci i młodzieży.

Z harmonogramem, budżetem i miernikami skuteczności.

Obecne działania są niepełne i rozproszone, a brak jednego ośrodka koordynacji obniża ich skuteczność i zwiększa koszty. Brak systemu jest droższy niż jego budowa. Wiemy z badań i doświadczeń innych krajów, że koszty interwencji kryzysowych, hospitalizacji i długofalowych konsekwencji przemocy wielokrotnie przewyższają koszty profilaktyki.

A życie ludzkie – jest bezcenne.

Nie chodzi o kolejną kampanię.

Nie chodzi o kolejne konkursy ofert.

Nie chodzi o kolejne inicjatywy organizacji pozarządowych.

Chodzi o architekturę państwa.

Za obecną sytuację nie odpowiada jeden rząd.

Ale ten rząd może rozpocząć realną zmianę.

Mamy wiedzę.

Mamy wysokoewaluowane praktyki.

Mamy dowody naukowe.

Nie mamy tylko systemu.

I wierzę, że właśnie po to dziś tu jesteśmy – by zacząć budować SYSTEM. Bo nie mamy więcej czasu do stracenia.

Dziękuję.